GovernanceLAB

Hoe moet het dan wel?

28 november 2019
TheoCamps

Het intern toezicht ligt onder een vergrootglas. Veel raden van toezicht zijn niet kritisch genoeg en weten onvoldoende waartoe ze op aarde zijn, aldus de inspectie. Ondertussen moeten bestuurders en toezichthouders met lede ogen aanzien hoe excessen van wanbestuur breed in het nieuws worden uitgemeten. Hoe maak je er als raad van toezicht in deze tijden nog het beste van?

Intern toezicht in het onderwijs staat al jaren op het aandachtspuntenlijstje van de overheid. In 2010 werden bestuur en intern toezicht formeel gescheiden. Po, vo en mbo kregen elk een Code voor goed onderwijsbestuur. Maar voorbeelden als VMBO Maastricht, de Nutsscholen in Geldrop en het Haga Lyceum Amsterdam laten zien dat nog lang niet alles op rolletjes loopt. Veel raden van toezicht worstelen met hun rol en verantwoordelijkheden, schreef de Inspectie van het Onderwijs ook in 2018 in Functionele scheiding van bestuur en toezicht in de praktijk. Ze weten lang niet altijd wat er precies van ze verwacht wordt en vinden het lastig om zich onafhankelijk en kritisch op te stellen. Ook hebben ze soms onvoldoende kennis over financiën of onderwijswetgeving om het bestuur goed te kunnen toezichthouden. 

Toch zijn er ook scholen die er wel in slagen om een sterke en professionele raad van toezicht in het leven te roepen. Hoe doen ze dat? 

Doordacht aanstellen

“Het begint bij de aanstelling”, zegt Theo Camps. Hij is hoogleraar Organisatie- en bestuurskunde bij business school TIAS in Tilburg en voorzitter van de raad van toezicht van scholenvereniging Ons Middelbaar Onderwijs. “Veel mensen die gaan toezichthouden, denken eigenlijk niet goed na over wat het werk van ze verlangt. Ze beginnen eraan uit idealisme of om hun cv te verrijken. Ze vragen zich niet af of de organisatie echt iets aan ze kan hebben.”

Een weloverwogen selectieprocedure is een voorwaarde voor een succesvolle raad van toezicht, zegt ook Margreeth Smilde, voorzitter raad van toezicht bij het Alfa-college, een christelijk mbo voor Noord- en Oost-Nederland. “Bij de selectie van de leden zijn we heel kritisch, zodat we alle benodigde kennis in huis krijgen. Een raad van toezicht heeft een spilfunctie. Daar moet je niet lichtzinnig mee omgaan. We schakelen zelfs vaak een recruiter in om ervoor te zorgen dat we altijd uit voldoende kandidaten kunnen kiezen.” 

Vergoeding

Maar lang niet alle schoolorganisaties kunnen het zich veroorloven om er een strenge selectieprocedure op na te houden, zegt Immanuel Kranendonk, voorzitter raad van toezicht van VCO Harderwijk-Hierden, een stichting voor elf basisscholen. “Bij ons in de raad zitten uitsluitend vrijwilligers. We zijn soms al blij als iemand interesse toont.” Kranendonk benadert weleens zelf kandidaten als zijn raad een nieuw lid nodig heeft; meestal zijn dat ouders net als hij zelf. “Soms blijkt dat ze echt geen idee hebben wat een raad van toezicht doet. Dat zegt al veel.” 

Dit artikel verscheen in Op Adem, ledenblad van onderwijsvereniging Verus, www.verus.nl. Auteur: Winnifred Jelier.

Lees gehele artikel

Vergroot je impact in de boardroom

Organisaties zijn complexer geworden en daarmee ook de taken en
verantwoordelijkheden van toezichthouders en commissarissen. De procedures en wet- en regelgeving zijn aangescherpt, en als toezichthouder ligt je gedrag onder een vergrootglas. In het Commissarissen en Toezichthouders Programma staat het verbeteren van jouw kwaliteiten als commissaris of toezichthouder centraal.

Lees meer over dit programma

Relevante Artikelen