Leiderschap is niet hetzelfde als gezag
Een belangrijk keerpunt in Olonisakins denken kwam tijdens haar tijd bij de Verenigde Naties. Van binnenuit zag ze hoe besluiten tot stand kwamen, vaak op grote afstand van de mensen die er direct door werden geraakt.
“Mensen in posities van gezag hadden in werkelijkheid niet echt invloed... ze spraken niet namens de grote meerderheid van de mensen die zij geacht werden te vertegenwoordigen.”
Dat onderscheid tussen gezag en leiderschap loopt als een rode draad door haar werk. Een functie of titel betekent nog niet dat je daadwerkelijk invloed uitoefent op wat er gebeurt. Volgens haar draait leiderschap om het in beweging brengen van verandering in complexe en onzekere situaties, niet simpelweg om het uitoefenen van macht.
Je voorbereiden op leiderschap begint met anders leren kijken
Dat brengt Roemer bij een fundamentele vraag: kun je leiderschap eigenlijk wel ontwikkelen? Olonisakin is daar voorzichtig in. Volgens haar kun je leiderschap niet terugbrengen tot een reeks voorspelbare handelingen die in de praktijk automatisch tot succes leiden.
Voorbereiding ziet er daarom anders uit: “Voorbereiding gaat over de manier waarop we denken, hoe we onze omgeving en samenleving proberen te begrijpen, en hoe we relaties opbouwen.”
De nadruk verschuift daarmee van vooraf gedefinieerde vaardigheden naar de manier waarop leiders betekenis geven aan de wereld om hen heen. Leiderschapsontwikkeling gaat dan minder over mensen trainen om goed te presteren, en meer over hen toerusten om met complexiteit en onzekerheid om te gaan.
Geen relatie, geen leiderschap
Centraal in Olonisakins visie staat een eenvoudige maar verstrekkende gedachte: leiderschap valt of staat met relaties. “Je succes hangt af van de kwaliteit van de relaties die je opbouwt.” In strak georganiseerde organisaties kunnen hiërarchie en formele rollen makkelijk de indruk wekken dat er sprake is van leiderschap. Taken worden verdeeld, doelen gehaald en het lijkt alsof gezag genoeg is om dingen gedaan te krijgen. Maar volgens Olonisakin is dat niet hetzelfde als echt leiderschap.
Juist in complexe organisaties of maatschappelijke vraagstukken kun je leiderschap niet van bovenaf opleggen. Het ontstaat uit vertrouwen, verbinding en gedeeld begrip, en uit het vermogen om anderen mee te nemen in gezamenlijke uitdagingen. Zonder die relaties blijft invloed oppervlakkig. Met die relaties wordt leiderschap iets wat je samen vormgeeft, in plaats van iets wat één persoon controleert.
Ubuntu: “Ik ben omdat wij zijn”
Het begrip Ubuntu vat die manier van denken treffend samen. “Je kunt niet bestaan, je bestaat niet zonder de ander... ik ben omdat jij bent.” Ubuntu benadrukt dat mensen onlosmakelijk verbonden zijn met de gemeenschap waar zij deel van uitmaken. Identiteit, succes en zelfs wat mogelijk is, krijgen vorm in relatie tot anderen.
Vanuit dat perspectief is leiderschap nooit een individuele prestatie, maar altijd ingebed in een netwerk van relaties, verantwoordelijkheden en wederzijdse afhankelijkheid.
Dat staat haaks op het idee van de self-made leider. In plaats daarvan laat Ubuntu zien dat leiderschap ook een verantwoordelijkheid met zich meebrengt: oog hebben voor de bredere gemeenschap en daarnaar handelen. Succes wordt dan niet alleen afgemeten aan wat iemand bereikt, maar ook aan wat dat oplevert voor anderen.
Succes en waarde opnieuw bekijken
Deze blik verandert ook wat we onder succes verstaan. In veel westerse contexten wordt leiderschap gekoppeld aan persoonlijke prestaties, zichtbaarheid en meetbare resultaten. Olonisakin plaatst daar een kritische kanttekening bij: “Jouw succes kan ook onzekerheid oproepen bij de mensen om je heen.”
In plaats van alleen naar resultaten te kijken, richt zij de aandacht op de gevolgen ervan. Leiderschap gaat niet alleen over wat je bereikt, maar ook over wat dat met anderen doet. Waarde reikt in die zin verder dan de organisatie of haar aandeelhouders en raakt de samenleving als geheel.
Leiderschap krijgt pas betekenis in de context
Op dit punt komen Roemer en ‘Funmi Olonisakin tot een belangrijk inzicht: leiderschap kun je niet los van de context begrijpen.
“Zonder leiderschap in de praktijk en binnen zijn context te ervaren, kun je geen goede beslissingen nemen voor de mensen om wie het gaat.”
Wie leiderschap wil begrijpen, moet zich verbinden met echte situaties en geleefde ervaringen. Theorie kan richting geven, maar kan nooit vervangen wat je leert door dicht bij de mensen en omgevingen te staan waarvoor leiderschap bedoeld is.
Leiderschap als gedeelde verantwoordelijkheid
Alles bij elkaar wijzen deze ideeën op een bredere verschuiving in hoe we naar leiderschap kijken. Leiderschap zit niet opgesloten in individuen of functies, maar ontstaat in wisselwerking met anderen en binnen een specifieke context.
Ubuntu brengt dat terug tot de kern. Het herinnert ons eraan dat leiderschap altijd relationeel is en dat de impact ervan verder reikt dan het individu. Vanuit die gedachte draait leiderschap minder om persoonlijk succes en meer om bijdragen aan iets dat je samen draagt.
:quality(90))