:quality(90))
:quality(90))
De zorgsector staat op omvallen. Daar is iedereen het over eens. De boosdoener is het tekort aan capaciteit. Ook dat wordt door de meesten van ons volmondig bevestigd. Maar, is dat wel zo? Wat als zorgschaarste is gebaseerd op een ontwerpfout in het systeem?
Terugkerende kater
De reflex op schaarste is voorspelbaar: meer handen, meer geld, meer programma’s. Maar telkens weer volgt dezelfde kater: na een korte opleving keert het tekort onverbiddelijk terug in een andere vorm. Het mentale model achter hoe we in Nederland de zorg organiseren, is tot nu toe altijd succesvol geweest. We hebben niet voor niets een zorgsysteem dat bij de beste ter wereld hoort. Alleen, op dit moment monden zoveel veranderingen uit in een steeds groter wordende claim op het zorgsysteem, dat we in het tijdperk zijn beland waarin extra geld en mensen nauwelijks nog door de knelpunten heen komen.
Moeras
Dit kun je vergelijken met iemand die met zijn jeep vast komt te zitten in een moeras. Wat is het eerste wat we allemaal doen in zo’n situatie? Inderdaad, nog meer gas geven en gefrustreerd beseffen dat de jeep nog dieper in het moeras is weggezakt. Met andere woorden: we pompen extra uren en fte’s in een zorgsysteem dat tijd, informatie en vertrouwen lekt, en zijn vervolgens verbaasd dat het tekort alleen maar voelbaarder wordt. Schaarste is dan geen natuurwet, maar een signaal dat het ontwerp niet klopt.
Levend ecosysteem
Hoe dan wel? Loskomen van een denkmodel waarvan bijna iedereen denkt dat het een onveranderbare natuurwet is, is niet makkelijk. Het begint met de zorg eens door een andere bril te bekijken. Niet meer als productielijn die harder moet draaien, maar bijvoorbeeld als levend ecosysteem dat je kunt ontwerpen op verbinding, veerkracht en flow. Andere sectoren doen het al.
Kloppend hart
In een levend ecosysteem is leren het kloppend hart, niet een periodiek ritueel in de boardroom. Dat betekent bijvoorbeeld dat teams wekelijks moeten kunnen bijstellen: waar lekten minuten, waar stokte de overdracht, welke semantiek begreep de keten niet?
Micro-aanpassing
Een cardiologiepoli die no-shows terugdringt door week-op-week de timing en toon van herinneringen aan te passen; een VVT-organisatie die dagelijks bijhoudt hoeveel tijd ‘klaar-maar-wachten-op-hulpmiddel’ kost; een huisartsenpost die elke week één terugkerend knelpunt in de communicatie met de SEH oplost. Dit soort micro-aanpassingen bouwen meer veerkracht op dan welke taskforce ook. Tijd, informatie en vertrouwen worden de primaire valuta waarop je ontwerpt. Waar die stromen vastlopen, ontstaat schaarste, frustratie en uitstroom; waar ze doorlaatbaar worden gemaakt, ontstaat ruimte zonder dat er één FTE bijkomt.
Aan de slag
Stel dat je drie maanden de tijd hebt om de impact van een knelpunt in je organisatie te verminderen. Met welk knelpunt zou je dan beginnen? Welke micro-aanpassing kun je ̶ denkend vanuit het levend ecosysteem-denkmodel ̶ nu doorvoeren?