:quality(75))
:quality(75))
Tijdens het recente Alumni event van de Executive Master in IT-auditing ontstond een mooie discussie rondom een actuele thematiek. In de huidige wereld vol met AI, horen we vaak de term ‘human in de loop’. Met andere woorden hoe kunnen we als mens grip houden op de uitkomsten van AI en zelf besluiten blijven nemen?
Het auditvak kent dit begrip in een iets andere context sinds de start van auditing en dit wordt wel aangeduid als ‘professional judgement’. De deskundige oordeelvorming door een professional op basis van alle verzamelde audit evidence is wat hiermee wordt aangeduid. Soms wordt dit wel als een dooddoener ervaren. Als een opdrachtgever inzicht wil hebben in het oordeel van de auditor en de auditor dit lastig kan toelichten wordt wel eens geschermd met: het is mijn professional judgement dat het zo is.
Oordeelsvorming inzichtelijk maken
In het auditvak is steeds gewerkt aan het inzichtelijk maken van de oordeelsvorming. Binnen IT-auditing is stevig gewerkt aan normen en standaarden voor het beoordelen van de IT-objecten en ook het verklaringenstelsel is daarbij behulpzaam. Het begrip materialiteit uit de jaarrekeningcontrole blijkt weliswaar lastiger toepasbaar bij IT-auditing, maar toch biedt het verklaringenstelsel houvast bij het vormen en onderbouwen van het oordeel.
Sommige auditors streven naar het kwantitatief onderbouwen van hun oordeel, zelfs met daarbij behorende rekenmodellen. Wellicht gaat dit te ver, maar ook dit is wel een manier om de uitkomsten van de audit inzichtelijk te maken. Zou dit kunnen betekenen dat de professionele oordeelsvorming modelmatig kan worden uitgewerkt en dat de menselijke beoordeling steeds minder belangrijk wordt?
De rol van intuïtie in auditing
Collega Hummel maakt op basis van zijn promotieonderzoek (Hummel, 2025) duidelijk dat intuïtie van belang is bij een goede oordeelsvorming. Populair kan je stellen dat iedere auditor zich de vraag moet stellen of de uitkomsten van zijn of haar beoordeling op basis van de gebruikte normen en risico-inschattingen kloppen bij het beeld dat je als professional hebt (oftewel de intuïtie). Zijn onderzoek heeft zich gericht op de twee denksystemen die we als mens hebben. Denksysteem 1 is het onbewuste en intuïtieve systeem en systeem 2 is het bewuste en actieve systeem. Gebleken is dat bij ervaren auditors het intuïtieve systeem een grotere rol speelt dan bij minder ervaren auditors. Met de komst van AI is overigens een derde systeem geïntroduceerd (systeem X), dat potentieel de ‘biases’ versterkt. Het wordt interessant om te onderzoeken welke wisselwerking tussen de genoemde systemen gaat ontstaan.
Vervolgens is tijdens het event ook een verdieping gedaan in de wereld van AI en Assurance. Collega Renkema heeft zijn inaugurele rede (Renkema, 2025) als kapstok gebruikt om duidelijk te maken dat assurance in en rondom AI goed mogelijk en wenselijk is. Ook daarbij werd duidelijk dat menselijke en professionele oordeelsvorming onontbeerlijk zijn. De discussie spitste zich toe op kunnen, mogen en willen. Met andere woorden: met AI kan veel, maar de vraag is of het mag, bijvoorbeeld volgens de AVG en de EU AI Act, en of we het ook willen. Dat laatste raakt aan de ethische dimensie.