Strategy & Leadership

We zouden risico's juist moeten omarmen

28 augustus 2015

Risicomanagement is ook leren omgaan met onzekerheden. Bij anti-fragiele organisaties bijvoorbeeld zijn risico's en onverwachte zaken ingrediënten die de organisatie sterker maken, schrijft Arco van de Ven in deze column.

That what not kills us makes us stronger. Dit citaat van Friederich Nietzsche geeft ons een hele andere kijk op het fenomeen risico. In onze huidige risicosamenleving staat risico vaak gelijk aan iets wat we moeten vermijden. Risico is per definitie negatief. Van alles wat fout gaat, wordt gezocht naar een schuldige. U hoort het politici al zeggen: dit mag nooit meer gebeuren. De zogenaamde risico-regelreflex leidt tot het invoeren van nieuwe regelgeving, structuren en extra toezicht om financiële en maatschappelijke schades in de toekomst te voorkomen.

Dat dit onmogelijk is, ook dat weten we natuurlijk. De toekomst is niet  te voorspellen en het gedrag van betrokkenen op de getroffen maatregelen is altijd anders dan vooraf gedacht. Maar toch, als na alle getroffen maatregelen, er dan weer onverwachte gebeurtenissen optreden klinkt weer de roep om beter risicomanagement. Het mag nooit meer gebeuren en we moeten krachtig optreden met nieuwe regelgeving, structuren en toezicht.

Opzoeken van risico's

Maar zijn risico's altijd negatief?  Moeten we het opzoeken van risico's niet juist bevorderen? Bevorderen, ja u leest het goed. Moeten we niet méér in plaats van minder risico's nemen? We weten immers dat hogere risico's tot hogere opbrengsten kunnen leiden. En het citaat van Nietzsche geeft aan dat juist tegenslagen positief kunnen uitwerken. Natuurlijk zolang we het maar overleven.

De auteur en wetenschapper Nassim Taleb werkt dit verder uit. Hij introduceert het begrip anti-fragiel. Hij stelt dat we systemen moeten maken die het tegenovergestelde zijn van fragiel. Fragiele zaken kunnen niet tegen een stootje en gaan snel kapot. Risicomanagement in de traditionele betekenis van methoden, zoals COSO ERM, proberen systemen en organisaties robuust te maken. Ze zorgen ervoor dat de kans dat onverwachte zaken ons overkomen wordt beperkt en als ze toch optreden dan moeten er procedures aanwezig zijn die er voor zorgen dat de uiteindelijke schade zal meevallen. Bij anti-fragiele organisaties draait het juist niet om het voorkomen van bedreigingen maar zijn risico's en onverwachte zaken ingrediënten die de organisatie sterker maken.

Cultuur van schade beperken

In plaats van medewerkers af te schermen van risico’s moeten we leren om te gaan met onzekerheden. Het inspelen op mogelijkheden en het reageren op negatieve aspecten maakt organisaties in de ogen van Taleb juist weerbaar. Het maakt ons wendbaar. In deze opvatting draait het dus niet om het beperken van de kans dat een bedreiging optreedt, maar om een cultuur waarin medewerkers de schade beperken door snel en adequaat op negatieve ontwikkelingen in te spelen en de kansen te pakken. Maar leidt dit dan niet tot problemen, vraagt u zich wellicht af. Natuurlijk moet wel worden voldaan aan de randvoorwaarde 'if it doesn't kill us'. Het bepalen wat precies de hogere risicobereidheid mag zijn en welke grenzen moeten worden gehanteerd komt dan centraler te staan. Beleidsdiscussie moeten dan niet alleen gaan over wat we willen bereiken, de doelen, maar ook wat we juist niet willen, de risicobereidheid. Deze grenzen moeten dan ook streng worden gehandhaafd.

Is uw organisatie al anti-fragiel? Nog niet, wellicht kunt u dan delen van uw robuuste organisatie transformeren door risico’s niet af te dekken maar juist te omarmen.

Prof. dr. Arco van de Ven RA Hoogleraar Bestuurlijke Informatievoorziening aan de Tias School for Business and Society van de Universiteit Tilburg. Deze column verscheen eerder in het Controllersmagazine.

Van de Ven is docent in de Masterclass Risicomanagement & Gedrag. 

Meer informatie over deze masterclass

Reageren
U kunt reageren op bovenstaand artikel. Reacties worden gemodereerd en na goedkeuring geplaatst.
Reacties
  1. Edwin Martherus MSc BSc | 10 november 2015

    Een leuke en inspirerende collum van Arco van de Ven. Voor mij voldoende aanleiding om te reageren.

    De genoemde risico-regelreflex is iets wat ik dagelijks tegenkom in de media en mijn werk als governance, risk & compliance (GRC) consultant en coach. In mijn optiek komt deze reflex voort uit Angst, in brede zin van het woord, van individuen en systemen als organisatie en de maatschappij of samenleving als geheel. En laat nu algemeen bekend zijn dat Angst geen goede raadgever is. Ook al heeft angst een duidelijke functie om ons te beschermen en te overleven. In mijn optiek werk de risico-regelreflex zelfs averechts en kan het uiteindelijk leiden tot meer risico's en verlies of schade.

    Ik zit als individu en professional veel meer op de lijn van Nietzsche. Het citaat 'Wat ons niet dood maakt ons sterker' gebruik ik dan ook vaak of anders heb ik het wel over 'Zonder frustratie geen groei'. Dit zegt impliciet veel over mijzelf. En ik besef dat dit heel wat vraagt van individuen en systemen. Het vraagt namelijk dat we weerbaar en veerkrachtig zijn

    Het vergroten van de (emotionele) weerbaarheid en veerkracht kan in mijn optiek ondermeer door risico's te omarmen. Ook het denken in positieve risico's (kansen) helpt in mijn optiek om weerbaarder en veerkrachtiger te worden. Door het vergroten van weerbaarheid en veerkracht wordt het gepercipieerde risicoprofiel verlaagt, kan de grens van risicobereidheid opschuiven en wordt de risico-regelreflex afgezwakt. Hoogst tijd dus om zelf de regie te nemen in het vergroten van de weerbaarheid en veerkracht van onszelf en de systemen waarvan wij onderdeel uitmaken. 


    Relevante Artikelen