Afgeronde onderzoeksprojecten GovernanceLAB

Zicht op sturingsdynamiek

Naast onderwijsbesturen met veel autonomie, kent het Nederlandse onderwijsstelsel een groot aantal organisaties die tussen het centrale niveau van het Rijk en het decentrale niveau van de onderwijsbesturen functioneren. Hoe werkt sturing in een dergelijk complex stelsel? Een multidisciplinair team deed hier onderzoek naar. Het verzamelde ruim 160 documenten en interviewde zeker 200 mensen in het voortgezet en middelbaar onderwijs, onder wie veel leraren. De leiding van het onderzoek is in handen van Prof. Dr. Sietske Waslander (TIAS) en Prof. Dr. Edith Hooge (TIAS). Zie voor meer informatie Onderzoek: Zicht op sturingsdynamiek.

Passend onderwijs vraagt om supergovernance

Goed bestuur van samenwerkingsverbanden passend onderwijs vraagt om ‘supergovernance’. Dat stellen onderzoekers van TIAS School for Business and Society en adviesbureau BMC Advies in een vlugschrift dat werd gepubliceerd in maart 2016. De onderzoekers scheppen een richtinggevend kader voor het besturen van deze relatief jonge onderwijsorganisaties. Het vlugschrift is gebaseerd op de uitwisseling van praktijken en ervaringen binnen een ontwikkelgroep, opgezet door TIAS en BMC Advies. Twintig schoolbestuurders en bestuurders en directeuren van samenwerkingsverbanden hebben in het najaar van 2015 en voorjaar van 2016 deelgenomen aan deze uitwisselingen. 

Het vlugschrift is geschreven door Prof. Dr. Edith Hooge (TIAS), Sietske Hendriks MSc (BMC Advies), Eva Buwalda-Groeneweg MA (TIAS) en Marieke Dekkers (SWV Koers VO en cum laude afgestudeerd MME-student bij TIAS). 

Hooge, E.H., Hendriks, S., Buwalda-Groeneweg, E. & Dekkers, M. (2016). Passend onderwijs vraag om supergovernance. Vlugschrift governance van samenwerkingsverbanden passend onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society.

Bestuurlijk vermogen van schoolbesturen in het primair onderwijs

Bestuurders die mensen verbinden en hen inhoudelijk op één lijn weten te krijgen, kunnen adequater sturen op de onderwijskwaliteit van scholen. Het ondersteunen van schooldirecteuren is daarbij de ‘gouden knop om goede sturing van onderwijskwaliteit te realiseren’, stelt hoogleraar onderwijsbestuur Edith Hooge op basis van een onderzoek over het bestuurlijk vermogen van schoolbesturen in het primair onderwijs. In dit onderzoek is het concept bestuurlijk vermogen onderzocht met behulp van sociaal kapitaal theorie, door schoolbesturen op te vatten als sociale netwerken. Met behulp van sociale netwerkanalyse en multilevel-analyse is nagegaan of en hoe bestuurlijk vermogen van invloed is op sturing van onderwijskwaliteit.

Dit onderzoek is uitgevoerd door Prof. Dr. Edith Hooge (TIAS), Selma Janssen MSc (BMC), Karin van Look MSc (Universiteit Utrecht), Dr. Nienke Moolenaar (Universiteit Utrecht) en Prof. Dr. Peter Sleegers (Universiteit Twente). Het onderzoek werd gefinancierd door de ProBO (voorheen BOPO), de beleidsgerichte programmaraad van het NRO. Het maakt deel uit van een groter NRO-onderzoeksproject ‘Ongemak van Autonomie: Sturen van onderwijskwaliteit in het primair onderwijs’.

Hooge, E.H., Janssen, S.K., Look, van K., Moolenaar, N. & Sleegers, P. (2015). Bestuurlijk vermogen in het primair onderwijs. Mensen verbinden en inhoudelijk op een lijn krijgen om adequaat te sturen op onderwijskwaliteit.

Bijlagen

De excellente docent

In september 2013 is bij Onderwijsgroep Tilburg het programma ‘De excellente docent’ van start gegaan. Dit is een tweejarig opleidingsprogramma voor docenten van verschillende opleidingen en scholen van Onderwijsgroep Tilburg, gericht op professionalisering van docenten. Het programma bestaat uit enerzijds op de individuele docent toegesneden leer- en ontwikkeldoelen en anderzijds als collectieve leergroep. Binnen het GovernanceLAB van TIAS is gedurende het programma een monitoringsonderzoek uitgevoerd, om de gepercipieerde toegevoegde waarde van het programma te kunnen vaststellen, zowel voor de individuele deelnemende docent, als voor de onderwijsorganisatie als geheel. De eindrapportage is in november 2015 gepresenteerd aan de programmacommissie en de deelnemende docenten. De rapportage en de discussie rondom de presentatie kan Onderwijsgroep Tilburg gebruiken als input voor het volgende opleidingsprogramma voor een nieuwe lichting docenten, dat in het najaar van 2015 van start is gegaan.

Het onderzoek werd uitgevoerd door Prof. Dr. Edith Hooge (TIAS) en Eva Buwalda-Groeneweg MA (TIAS).

Strategische keuzes van woningcorporaties in een veranderend krachtenveld

Welke strategische keuzes maken woningcorporaties voor de periode 2015-2020 als gevolg van recente veranderingen in hun krachtenveld? Deze vraag stond centraal in de laatste fase van een meerjarig onderzoeksprogramma over de toekomst van woningcorporaties, dat is uitgevoerd door Prof. Dr. Cor van Montfort, Dr. Martin Schulz en Eva Buwalda-Groeneweg MA (TIAS School for Business and Society) in samenwerking met Aedes. Uit het onderzoek bleek dat beschikbaarheid, betaalbaarheid en financiële continuïteit de komende jaren centraal staan in de strategische overwegingen van woningcorporaties. Corporaties voelen zich gedwongen om keuzes te maken in de missie van hun organisatie, in het bijzonder door ontwikkelingen vanuit beleid en wetgeving (zoals de verhuurdersheffing, de kerntakendiscussie, huurverhogingen en het scheiden van commercieel en maatschappelijk vastgoed). Tegen deze achtergrond wordt samenwerking in een netwerk van verschillende publieke en private partijen nog belangrijker dan voorheen. De woningcorporatie kan binnen dit netwerk als initiatiefnemer en regisseur optreden, zonder daarbij zelf alle verantwoordelijkheid op zich te nemen. De onderzoekers pleiten in dit verband voor het ‘maatschappelijk ondernemen 2.0’.  

Het volledige onderzoek

Montfort, C.J., Schulz, M. & Buwalda-Groeneweg, E.Y. (2015). Van meedeinen naar koers zetten. Strategische keuzes van woningcorporaties in een veranderend krachtenveld. Tilburg: TIAS School for Business and Society. (PDF)

Bestuurders van VO-scholen kunnen veel van elkaar leren

Collegiale bestuurlijke visitatie biedt goede mogelijkheden voor bestuurders van VO-scholen om zich verder te professionaliseren. Zij kunnen systematisch leren van de eigen praktijk met hulp van de 'vreemde ogen' van collega-bestuurders. TIAS-hoogleraar Edith Hooge deed samen met collega Hartger Wassink (De Professionale Dialoog) onderzoek voor de VO-Academie naar optimale condities voor collegiale bestuurlijke visitatie in het voortgezet onderwijs. De VO-academie werkt het idee van collegiale bestuurlijke visitatie nu verder uit in samenwerking met de bestuurders uit de sector.

Het volledige onderzoek

Hooge, E.H. & Wassink, H. (2015). Leren van besturen. Collegiale bestuurlijke visitatie in het voortgezet onderwijs. Tilburg/Nijmegen: TIAS School for Business and Society/De Professionele Dialoog. (PDF)

Nieuwe toetreders in het onderwijs

In voorbereiding op nieuw beleid van Staatssecretaris van Onderwijs Sander Dekker deden Prof. Dr. Sietske Waslander (TIAS) en Prof. Dr. Edith Hooge (TIAS) een internationaal vergelijkend onderzoek naar de oprichting van nieuwe scholen in lokale onderwijsmarkten. Belangrijke factoren bij het maken van onderwijsbeleid zijn: regels voor het oprichten en sluiten van scholen; regels en financiering van huisvesting; of voor nieuwe scholen dezelfde of juist andere regels gelden; en of scholen direct of indirect leerlingen kunnen selecteren. Het hangt van de combinatie van al deze factoren af welke effecten 'meer ruimte voor nieuwe scholen' hebben.

Dekker pleit voor 'Meer ruimte voor nieuwe scholen'. In Nederland worden de laatste decennia maar weinig nieuwe scholen voor basis- en voortgezet onderwijs opgericht. Als er al nieuwe scholen ontstaan, is dat vaak in nieuwbouwwijken. Dekker wil daar nu verandering in aanbrengen om 'vraag en aanbod' beter op elkaar af te stemmen.

De voorstudie van Waslander en Hooge baseert zich op een breed scala aan wetenschappelijk onderzoek en onderzochte ervaringen met friskolor in Zweden, free schools in Engeland, charter schools in Texas, en nieuwe scholen in New Orleans na de verwoestingen die orkaan Katrina achterliet. Ondanks de substantiële onderlinge verschillen, is een aantal lessen te trekken voor Nederland.

Het volledige onderzoek

Hooge, E.H. & Waslander, S. (2015). Nieuwe toetreders in het onderwijs. Voorstudie op basis van wetenschappelijk onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society. (PDF)

Hervorming sociaal domein brengt forse risico’s met zich mee

Het sociaal domein wordt ingrijpend hervormd. De maatschappelijke ondersteuning van kwetsbare groepen en de jeugdhulp vallen voortaan onder de gemeenten. Dit biedt grote kansen tot verbetering maar brengt ook forse risico’s met zich mee, zoals elders in Europa al is gebleken. Hier bleek dat gemeenten soms de kwaliteit van de hulp en zorg niet op niveau houden. Ook lukt het vaak niet om de kloof tussen de lokale en de gespecialiseerde zorg te overbruggen.
In het Nederlandse situatie moet de transformatie de rol van burgers versterken en leiden tot een verschuiving van intensieve naar preventieve vormen van ondersteuningen hulp. Dit is een vergaande ambitie. In het boek ‘Steunende stelsels’ van Dr. Pieterjan van Delden wordt beschreven dat dit alleen kan lukken door drie centrale opgaven als ijkpunt te nemen: uitbouwen van sociale netwerken van burgers, creëren van een markante lokale ondersteuningsstructuur en samenhang brengen in het totale aanbod. 

Dr. Pieterjan van Delden is organisatieadviseur bij Andersson Elffers Felix (AEF) en Research Fellow bij TIAS School for Business and Society. Hij promoveerde in 2009 op het onderwerp Samenwerking in de publieke dienstverlening. In zijn werk houdt hij zich bezig met decentralisaties in het sociaal domein, waarover dit boek een kritische reflectie geeft. 

Het volledige onderzoek

Delden, P. (2014). Steunend stelsel. Transformatie van het sociaal domein. Amsterdam: Van Gennep. (Meer informatie)

Intern toezicht moet signaleren zonder te interveniëren

Op verzoek van Verus (vereniging voor christelijk onderwijs) onderzocht Prof. Dr. Ir. Rienk Goodijk de omgang van bestuur en intern toezicht met stakeholders, zoals bijvoorbeeld de medezeggenschapsraad of de ouders. Dit was een van vier onderzoeken in het kader van ‘good governance’ in het christelijk onderwijs. Het onderhouden van goede relaties met interne en externe belanghebbenden van een school is een belangrijke taak van bestuurders, intern toezichthouders van scholen en schoolorganisaties. Maar intern toezichthouders hebben daarbij een andere rol dan de bestuurders: zij zien er met name op toe dat hun bestuurder een goed stakeholderbeleid ontwikkelt. De taak van de intern toezichthouder in het netwerk van stakeholders van onderwijsinstellingen, is te signaleren zonder te interveniëren, aldus Rienk Goodijk.

Het volledige onderzoek

Goodijk, R. (2014). Strategisch partnerschap gestalte geven. De relatie tussen bestuur en toezicht binnen onderwijsinstellingen. Woerden: Verus. (PDF)

Samenwerking schoolbestuur en gemeente noodzakelijk voor betere onderwijskwaliteit

Samenwerking tussen schoolbesturen en gemeente is een noodzakelijke voorwaarde voor stedelijke sturing van onderwijskwaliteit. Hoogleraar Edith Hooge (TIAS) presenteerde de resultaten van haar onderzoek waarin de Rotterdamse aanpak Beter Presteren wordt vergeleken met stedelijke programma's voor onderwijsverbetering in Almere en Amsterdam. Het rapport is gepresenteerd op donderdag 5 juni 2014 op de eindconferentie van het Rotterdamse programma Beter Presteren.

Het volledige onderzoek

Hooge, E., Hendriks, S. & Meuleners, N. (2014). Leren van Beter Presteren. Stedelijk sturen van onderwijskwaliteit. Rotterdam: Beter Presteren i.s.m. BMC Advies en TIAS School for Business and Society. (PDF)

Omgevingsanalyse: woningcorporaties vergeleken met onderwijs en zorg

Prof. Dr. Cor van Montfort, Eva Buwalda-Groeneweg MA en Prof. Dr. Ir. Rienk Goodijk verrichtten in opdracht van de Parlementaire Enquêtecommissie Woningcorporaties een omgevingsanalyse van de sectoren onderwijs en zorg ten opzichte van de woningcorporaties. De sectorvergelijking had als doel de woningcorporatiesector in een breder perspectief te kunnen plaatsen. Immers, in de verschillende sectoren kan sprake zijn van vergelijkbare problemen en (mogelijke) oplossingen. De omgevingsanalyse bestaat uit een feitelijk, een analytisch en een reflectief onderdeel. 

Het volledige onderzoek

Montfort, C.J., Buwalda-Groeneweg, E.Y. & Goodijk, R. (2014). Omgevingsanalyse: woningcorporaties vergeleken met onderwijs en zorg. Onderzoek in opdracht van de Parlementaire Enquêtecommissie Woningcorporaties. Tilburg. (Meer informatie)

Mogelijke toekomsten van de sociale huisvesting in Nederland

In samenwerking met Aedes vond bij TIAS onder leiding van Prof. Dr. Cor van Montfort een meerjarig onderzoeksprogramma plaats over de toekomst van woningcorporaties. In het najaar van 2011 en het voorjaar van 2012 is onderzoek verricht naar beleidsalternatieven voor de corporatiesector. Dat resulteerde in de tussentijdse rapportage ‘Publieke meerwaarde in tijden van crisis en krimp’ (2011). Een bewerking van deze tussenrapportage is als essay opgenomen in de bundel ‘Voorbij de waan van de dag: over mogelijke toekomsten van de sociale huisvesting in Nederland’ (2014) die het resultaat was van onder andere een scenariostudie tussen najaar 2012 en voorjaar 2014.

Het volledige onderzoek

Montfort, C. van, Schulz, M., Metze, T., Van de Wijdeven, T. Brandsen, T., Helderman, J.-K. & Frankowski, A. (2014). Voorbij de waan van de dag: Over mogelijke toekomsten voor de sociale huisvesting in Nederland. Tilburg: TiasNimbas Business School. (PDF)